พัฒนาการเด็กในแต่ละช่วงวัย สำคัญฉไน

   ความสุขอย่างหนึ่งของผู้ปกครองคือการได้เห็นลูกหลานมีพัฒนาการที่ดี สามารถทำสิ่งใหม่ๆได้มากขึ้นเรื่อยๆด้วยรอยยิ้ม

   การประเมินพัฒนาการอย่างต่อเนื่อง เป็นอีกหนึ่งเรื่องสำคัญในการดูแลเด็กไม่แพ้เรื่องโภชนาการและการเสริมภูมิคุ้มกัน เราสามารถสังเกตได้โดยดูจากความสอดคล้องระหว่างความสามารถและอายุของเด็กว่าเหมาะสมหรือล่าช้ากว่าวัยหรือไม่ โดยนิยามศัพท์เกี่ยวกับการตรวจประเมินพัฒนาการมีองค์ประกอบดังนี้

   1. กล้ามเนื้อมัดใหญ่ (Gross motor : GM)

   หมายถึง ความสามารถในการเคลื่อนไหวร่างกายโดยใช้กล้ามเนื้อ เช่น การยกศีรษะและลำตัวในท่าคว่ำ การเกาะยืน การเดิน เป็นต้น

   2. กล้ามเนื้อมัดเล็กและสติปัญญา (Fine motor : FM)

   หมายถึง ความสามารถในการเคลื่อนไหวที่อาศัยความละเอียดและสมาธิเพื่อให้บรรลุสิ่งที่ต้องการ เช่น หันมองตามวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่ ใช้มือคว้าจับสิ่งของ ย้ายของเล่นจากมือหนึ่งไปยังมืออีกข้าง ใช้นิ้วหยิบของชิ้นเล็ก เป็นต้น

   3. ภาษา

   1. การเข้าใจภาษา (Receptive language : RL) หมายถึง การรับรู้และเข้าใจเสียงที่ได้ยินแล้วแสดงออกให้เห็นว่าเด็กนั้นแปลความหมายได้อย่างถูกต้อง เช่น หันตามเสียงเรียก ทำตามคำสั่งของผู้ปกครองได้

   2. การใช้ภาษา (Expressive language : EL) หมายถึง การแสดงออกด้วยการสื่อสารทั้งแบบวัจนภาษา เช่น ส่งเสียงอืออา เลียนเสียงพูดคุย พูดได้ชัดเจน 2 คำ และแบบอวัจนภาษา เช่น ส่ายหน้าไม่เอา เป็นต้น

   4. การช่วยเหลือตนเองและสังคม (Personal & Social : PS)

   หมายถึง ความสามารถเกี่ยวกับการใช้ชีวิตประจำวันและการแสดงออกเมื่อมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น เช่น ยิ้มรับเมื่อมีคนเล่นด้วย กลัวคนแปลกหน้า ใช้มือหยิบอาหารกินได้เอง ใส่กางเกงแบบสวมได้เอง เป็นต้น

   นอกจากนี้ยังมีทักษะอันเป็นแกนหลักสำคัญของสมอง (Executive Functions of the Brain : EF) ในเด็กชั้นปฐมวัย หมายถึง ทักษะการทำงานของสมองขั้นสูงซึ่งแสดงถึงความสามารถในการวิเคราะห์ สังเคราะห์และตัดสินใจปฏิบัติ นับเป็นพื้นฐานสำคัญที่นำไปสู่ความสำเร็จในการใช้ชีวิต การศึกษาและการทำงาน ประกอบด้วย

   1. Working Memory จดจำข้อมูลความรู้ที่ได้รับแล้วนำออกมาใช้

   2. Inhibitory Control/Self-Regulation ควบคุมอารมณ์ ยับยั้งชั่งใจ

   3. Cognitive Flexibility รับมือสถานการณ์ได้หลากหลาย ปรับตัวได้

   สำหรับประเทศไทย มีคู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (Developmental Surveillance and Promotion Manual : DSPM) จัดทำโดยสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ผู้ปกครองสามารถใช้คู่มือนี้ เป็นแนวทางเพื่อประเมินพัฒนาการของเด็ก และหากพบความผิดปกติหรือมีข้อสงสัยสามารถพามาที่โรงพยาบาลเพื่อตรวจประเมินโดยกุมารแพทย์ต่อไป